Dr.moh په ۱۲:۲۰, ۱۹ اپرېل ۲۰۲۵

2025-04-19T12:20:23Z

@@ ۱ کرښه: / ۱ کرښه: @@
 {{سوال}}
 شیعیانو او سنيانو د پیغمبر(ص) د جانشین لپاره کوم شرطونه ضروري ګڼلي دي، او په دې اړه د دواړو ډلو ترمنځ څه توپیرونه شته؟
 {{پایان سوال}}
 شیعه فیلسوف او متکلم [[خواجه نصیر الدین طوسي]] خپل کتاب رسالة فی الإمامة کې د امام لپاره اته بنسټیزې ځانګړتیاوې بیان کړي دي: [[معصومیت]] (د ګناه څخه پاکوالی)؛ د شرعي قوانینو او مدیریت پوهه؛ زړورتیا؛ په فضیلتونو کې برتری؛ جسماني او روحاني پاکوالی؛ د خداي سره نږدې تړاو؛ د [[معجزې]] ترسره کولو توان او په منصب کې یووالی.
@@ ۸۵ کرښه: / ۸۲ کرښه: @@
 == فوټ نوټ ==
 {{پانویس|۲}}
 [[رده:اختلافات شیعه و سنی]]
 [[fa:شرایط جانشین پیامبر(ص)]]

Rezvani په ۱۴:۲۷, ۱۱ مارچ ۲۰۲۵

2025-03-11T14:27:12Z

→ زړه بڼه		د ۱۷:۵۷, ۱۱ مارچ ۲۰۲۵ بڼه
۱۱۰ کرښه:		۱۱۰ کرښه:
	[[رده:اختلافات شیعه و سنی]]		[[رده:اختلافات شیعه و سنی]]
	[[fa:شرایط جانشین پیامبر(ص)]]		[[fa:شرایط جانشین پیامبر(ص)]]
			[[es:Condiciones necesarias para el sucesor del Profeta (PBD)]]
	[[ar:شروط خلافة النبي (ص)]]		[[ar:شروط خلافة النبي (ص)]]
	[[bn:মহনবী (সাল্লাল্লাহু আলাইহি ওয়া আলিহি)-এর উত্তরসূরির শর্তাবলী]]		[[bn:মহনবী (সাল্লাল্লাহু আলাইহি ওয়া আলিহি)-এর উত্তরসূরির শর্তাবলী]]
	[[en:Conditions for the Successor of the Prophet (s)]]		[[en:Conditions for the Successor of the Prophet (s)]]

Dr.moh: د "{{شروع متن}} {{سوال}} شیعیانو او سنيانو د پیغمبر(ص) د جانشین لپاره کوم شرطونه ضروري ګڼلي دي، او په دې اړه د دواړو ډلو ترمنځ څه توپیرونه شته؟ {{پایان سوال}} {{درگاه|غدیر}} {{پاسخ}} شیعه فیلسوف او متکلم خواجه نصیر الدین طوسي خپل کتاب رسالة فی الإمامة کې د امام لپاره..." تورو مخ جوړ شو

2025-02-28T22:34:23Z

د "{{شروع متن}} {{سوال}} شیعیانو او سنيانو د پیغمبر(ص) د جانشین لپاره کوم شرطونه ضروري ګڼلي دي، او په دې اړه د دواړو ډلو ترمنځ څه توپیرونه شته؟ {{پایان سوال}} {{درگاه|غدیر}} {{پاسخ}} شیعه فیلسوف او متکلم خواجه نصیر الدین طوسي خپل کتاب رسالة فی الإمامة کې د امام لپاره..." تورو مخ جوړ شو

نوی مخ

{{شروع متن}}
{{سوال}}
شیعیانو او سنيانو د پیغمبر(ص) د جانشین لپاره کوم شرطونه ضروري ګڼلي دي، او په دې اړه د دواړو ډلو ترمنځ څه توپیرونه شته؟
{{پایان سوال}}
{{درگاه|غدیر}}
{{پاسخ}}
شیعه فیلسوف او متکلم [[خواجه نصیر الدین طوسي]] خپل کتاب رسالة فی الإمامة کې د امام لپاره اته بنسټیزې ځانګړتیاوې بیان کړي دي: [[معصومیت]] (د ګناه څخه پاکوالی)؛ د شرعي قوانینو او مدیریت پوهه؛ زړورتیا؛ په فضیلتونو کې برتری؛ جسماني او روحاني پاکوالی؛ د خداي سره نږدې تړاو؛ د [[معجزې]] ترسره کولو توان او په منصب کې یووالی.

د [[شیعیانو]] د نظر له مخې، امام باید د خداي له خوا ټاکل شوی وي ترڅو د دین د هدایت او ساتنې مسؤلیت په سمه توګه ترسره کړي. له همدې امله، د امام ټاکنه د خلکو په خوښه نه ده بلکې الهي ده. شیعیان معصومیت د امام لپاره اصلي شرط ګڼي، ځکه چې پرته له دې، د الهي قوانینو په اړه باور کمزوری کېږي.

سنيانو د امام لپاره لاندې شرطونه بیان کړي دي: د قریشو له قبیلې څخه وي؛ [[عادل]] وي (انصاف لرونکی)؛ [[بالغ]] وي (د بلوغ عمر ته رسیدلی)؛ زړور وي؛ خو په ځینو نورو ځانګړتیاوو لکه [[اجتهاد]] (دیني استنباط توان) او کفایت (صلاحیت) کې اختلاف شته. ډیر سني عالمان د امام له قریشو کیدل ضروري ګڼي، که څه هم ځینې ډلې لکه خوارج او ځینې معتزلیان دا شرط ردوي. سنيان په دې باور دي چې امام ته معصومیت ته اړتیا نشته؛ که څه هغه تېروتنې هم وکړي، د هغه اطاعت لازم دی. خو په دې مسئله کې سنيانو کې داخلي اختلاف هم شته، او د لومړنیو خلیفانو ([[ابوبکر]]، [[عمر]]، [[عثمان]]) په ځینو ځانګړتیاوو کې کمښتونه له امله ځینې دا شرطونه غیرضروري بولي.

== د شیعو د نظریې مطابق د امام شرطونه ==
د شیعه متکلمینو په منځ کې، [[خواجه نصیر الدین طوسي]] خپل کتاب رسالة فی الإمامة کې د امام لپاره ترټولو بشپړه لیست د ځانګړتیاوو په توګه وړاندې کړی دی. هغه د امام لپاره اته بنسټیزې ځانګړتیاوې ضروري ګڼي:
# [[معصومیت]] (عصمت): د ګناه او تېروتنو څخه پاکوالی.
# د شرعي قوانینو او مدیریت پوهه.
# زړورتیا: د مشکلاتو په وړاندې مقاومت.
# د فضیلتونو برتری: په اخلاقي او روحاني ځانګړتیاوو کې غوره والی.
# د جسماني، روحاني او نسبي عیبونو څخه پاکوالی.
# د خداي سره نږدې تړاو: د آخرت د ثوابونو په اړه برتری.
# د [[معجزې]] ترسره کولو توان: د اړتیا په وخت کې د معجزو ښکاره کول.
# د [[امامت]] په دنده کې یووالی: د رسالت او امامت دنده یوځای کول.<ref>طوسي، نصیرالدین (۱۴۰۵هـ ق). تلخیص المحصل (عربي ژبه). بیروت: دارالاضواء. مخ ۴۲۹-۴۳۰.</ref>
[[شیعه امامیه]] [[خلافت]] او [[امامت]] د الهي مقامونو په توګه ګڼي، لکه څنګه چې نبوت یو الهي مقام دی. د خلیفه او امام مسؤلیت د شریعت ساتل، دین تبلیغول، او د مذهبي ټولنې ستونزې حلول دي. له همدې امله، د امام لپاره ځانګړي شرطونه او ځانګړتیاوې ضروري ګڼل کېږي، چې که چیرې یو کس دا ځانګړتیاوې ونلري، هغه په هیڅ ډول د [[پیغمبر(ص)]] جانشین او امام نهشي کېدای.<ref>سبحاني، جعفر (۱۳۸۷هـ ش). دانشنامه کلام اسلامی. ټوک ۱. قم: موسسه امام صادق. مخ ۴۲۶-۴۳۰.</ref>

=== معصومیت ===
{{اصلی|معصومیت}}
امام او خلیفه باید معصوم وي، یعنی د ګناهونو، تېروتنو او عیبونو څخه پاک وي. که امام معصوم نه وي، نو په شریعت باندې باور به ویجاړ شي؛ ځکه چې که د دین ساتونکی ګناه یا تېروتنه وکړي، هغه کولای شي په دین کې یو څه اضافه کړي او هغه خداي ته منسوب کړي، یا په یوه فیصله کې ناحقه عمل وکړي. په دې سربېره، عام خلک د تېروتنو لپاره حساس دي او د هغه چا ته اړتیا لري چې دوی د ګناهونو او تېروتنو څخه وژغوري او د هغوی د هدایت لپاره سمه لاره وښيي. که امام هم د تېروتنو لپاره حساس وي، نو دا به د هغه هدف سره تناقض ولري چې کوم د امامت هدف دی.<ref>خوانساري، محمدباقر، انصاف در امامت، مخ ۳۵، نشر صدوق، ۱۳۷۱هـ ش.</ref>

=== د الهي ټاکنه ===
{{اصلی|الهي ټاکنه}}
امامت او خلافت د خداي او پیغمبر(ص) استازیتوب دی؛ له همدې امله، دوی باید د خداي او پیغمبر(ص) له خوا په څرګنده ټاکل شوي وي. او له دې سببه چې د دوی د ټاکنې طریقه یوازې د خداي او پیغمبر(ص) په ټاکنه محدوده ده، نو نورو خلکو ته دا حق نشته چې امام وټاکي؛ په حقیقت کې، که د امام ټاکنه د خلکو په خوښه پریښودل شي، نو د هغوی ترمنځ به اختلافات راڅرګند شي، چې هر ډله به یو څوک ټاکي او هغه به د نورو پر ځای ترجیح ورکوي. له همدې امله، امام باید په قطعي ډول د خداي او پیغمبر(ص) له خوا وټاکل شي.<ref>خوانساري، محمدباقر، انصاف در امامت، مخ ۳۱، نشر صدوق، ۱۳۷۱هـ ش.</ref>

=== علم ===
{{اصلی|د امام علم}}
د شیعه متکلمینو په اند، د پیغمبر(ص) امام او خلیفه باید په هغه ټولو مسایلو کې پوهه ولري چې مسلمانان ورته په مذهبي او دنیوي چارو کې اړتیا لري، ځکه چې د امام د ټاکنې هدف دا دی چې مسلمانان د خپلو ټولو ستونزو د حل لپاره هغه ته مخه کړي. شیعه امامیه په دې باور دي چې د امامت علم او صلاحیت باید په خپل لوړ ترین سطح کې وي. شیعه سرچینې څرګندوي چې امام باید د ټولو اسلامي علومو او قوانینو په اړه مطلق او معصوم علم ولري، ځکه چې پرته له دې علم څخه، د امامت هدف، چې د شریعت قوانینو ساتل او تشریح کول دي، په بشپړ ډول نه شي ترلاسه کیدی.<ref>سبحاني، جعفر (۱۳۸۷هـ ش). دانشنامه کلام اسلامی. ټوک ۱. قم: موسسه امام صادق. مخ ۴۲۶-۴۳۰.</ref>

=== لوړاوی ===
{{اصلی|د امام لوړاوی}}
امام باید په ټولو مسلمانانو څخه په هر ښه صفت کې لوړ وي، لکه: علم، هوښیارتوب، سخاوت، شهامت، زړورتیا، بخشش، عدالت، تقوی، عبادت، او د نورو په پرتله ښه والی ولري.<ref>خوانساري، محمدباقر، انصاف در امامت، مخ ۳۲.</ref> د امام برتری هغه عقیده ده چې ځینې ډلې لکه [[زیدیه]] او [[اسماعيليان]] یې هم مني. په دې سربېره، ځینې کسان لکه [[ملا صدرا]] په دې باور دي چې امامان په خپل وجود کې د نورو ټولو مخلوقاتو څخه برتر دي او د پيدایښت په ترتیب کې لوړې درجې لري.<ref>سبحاني، جعفر (۱۳۸۷هـ ش). دانشنامه کلام اسلامی. ټوک ۱. قم: موسسه امام صادق. مخ ۴۲۶-۴۳۰.</ref>

== د سنيانو په اند د امام شرطونه ==
[[سعد الدین تفتازاني]] په خپل یو نسبتاً بشپړ لیست کې د سنيانو له مخې د امام لپاره شرطونه په لاندې ډول بیانوي:
# [[بلوغ]]: د بلوغ عمر ته رسیدلی.
# [[عدالت]]: د انصاف او عدالت لرونکی.
# [[آزادوالی]]: د غلامۍ څخه آزاد.
# نارینه: د ښځې په پرتله نارینه.
# [[اجتهاد]]: د دیني قوانینو په استنباط کې پوهه.
# زړورتیا: د مشکلاتو په وړاندې مقاومت.
# د مدیریت توان: د خلکو د چارو په سمه توګه اداره کول.
# قریشي شول

هغه وايي چې د لومړيو څلورو شرطونو په اړه عامه اتفاق شته، خو په اجتهاد، زړورتیا او صلاحیت کې اختلافات شته؛ ځینې متکلمین دا شرطونه اړین نه ګڼي، ځکه چې د دې ځانګړتیاوو نشتوالی کولای شي د اضافي او غیرضروري مسؤلیتونو لامل شي. قریشي شول هم د ډیرو مسلمانانو له خوا منل شوی دی، خو [[خوارج]] او ځینې [[معتزلیان]] په دې شرط باندې اعتراض لري.<ref>تفتازاني، سعدالدین (۱۴۰۹هـ ق). شرح المقاصد (عربي ژبه). ټوک ۵. قم: منشورات الشریف الرضی. مخ ۲۴۴.</ref>

احمد بن عبدالوهاب نويري خپل کتاب نهایة الارب فی فنون الأدب کې د امامت دنده لپاره څو ډوله شرطونه بیانوي چې هغه یې ضروري ګڼي. هغه دا شرطونه په دوو برخو ویشي:
# دودیز شرطونه: لکه بلوغ، عدالت، او آزادوالی.
# دیني شرطونه: لکه اجتهاد او قریشي شول.
هغه وروسته د امام د شرطونو په اړه په یوه عمومي کتګورۍ کې خپلې تشریحات وړاندې کوي.<ref>نووي، احمد (۱۴۲۳هـ ق). نهایة الأرب فی فنون الأدب (عربي ژبه). ټوک ۶. القاهرة: دار الکتب والوثائق القومیة. مخ ۱.</ref>

=== د نسب شرط ===
لومړنی شرط چې سني سرچینو د امام لپاره ټاکلی دی، [[قریشي]] شول دي. د سنيانو په استناد یو حدیث وايي چې امام باید قریشي وي. په دې اساس، که چیرې په قریشو کې د امامت لپاره وړ کس ونه موندل شي، نو امام باید د قریشو تر ټولو نږدې قبیلې کینانې څخه وټاکل شي. که په دې قبیله کې هم وړ کس نه وي، نو نورو عربو څخه به ټاکل کېږي.<ref>نووي، احمد (۱۴۲۳هـ ق). نهایة الأرب فی فنون الأدب (عربي ژبه). ټوک ۶. القاهرة: دار الکتب والوثائق القومیة. مخ ۱-۳.</ref>

=== علم ===
د سنيانو له مخې د [[امامت]] دوهم مهم شرط د امام د دیني چارو پوهه ده. امام باید د [[زکات]]، [[جهاد]] او [[جګړې د غنیمتونو]] د ویش په څیر مسایلو پوهه ولري. د دې شرط دلیل دا دی چې که امام د شرعي جزئیاتو په اړه کافي پوهه ونلري، نو هغه به د دې قوانینو پلي کول نشي کولای. امام نووي په دې اړه وايي: "د هغه امام وجود چې د امامت اړتیاوې نه پېژني، د امام نشتوالي سره هیڅ توپیر نلري."<ref>نووي، احمد (۱۴۲۳هـ ق). نهایة الأرب فی فنون الأدب (عربي ژبه). ټوک ۶. القاهرة: دار الکتب والوثائق القومیة. مخ ۲.</ref> سني سرچینې ټینګار کوي چې امام باید په ټولنیزو چارو کې هوښیار او میړنی کس وي، لکه ځواک راټولول، پولې ساتل، او د خپلو هوسایني پرځای عادلانه فیصلې کول.<ref>العبدري الغرناطی، محمد بن یوسف (۱۴۱۶هـ ق). التاج والإکلیل لمختصر خلیل (عربي ژبه). ټوک ۸. بی‌جا: دار الکتب العلمیة. مخ ۳۶۶.</ref>

=== عدالت ===
د سني ديني سرچینو له مخې، امام باید [[عادل]] وي او په خپلو مذهبي او معاملي چارو کې انصاف وساتي. ځینې سني عالمین وايي چې ګناهګار (فاسق) کس د ایمان له حوزې بهر دی، نو دا ډول کس نشي کولای د مسلمانانو امامت وکړي. که چیرې د قریش قبیلې یو عالم ناحقه وي او بل کس عادل وي خو عالم نه وي، نو عادي کس باید امام وټاکل شي او په اړتیا کې د مذهبي علماوو سره مشوره واخلي.<ref>نووي، احمد (۱۴۲۳هـ ق). نهایة الأرب فی فنون الأدب (عربي ژبه). ټوک ۶. القاهرة: دار الکتب والوثائق القومیة. مخ ۲-۳.</ref>

ځینې سني ديني کتابونه ټینګار کوي چې امام باید پرهیزګار او عادل وي ترڅو خلک سمې لارې ته وړاندې کړي، ځکه ناحقه کس د مشرۍ وړتيا نلري. سنيانو په دې باور دي چې که دښمنان حکومت ته په ګرده شي، نو اړینه ده چې له هغوی سره جګړه وکړي. خو د ظالم حاکم ملاتړ حرام دی، او حاکم باید هڅه وکړي چې انصاف وساتي.<ref>العبدري الغرناطی، محمد بن یوسف (۱۴۱۶هـ ق). التاج والإکلیل لمختصر خلیل (عربي ژبه). ټوک ۸. بی‌جا: دار الکتب العلمیة. مخ ۳۶۶.</ref>

=== د پخواني امام له خوا ټاکنه یا د څلوېښت باور لرونکو په انتخاب ===
که یو کس د امامت لپاره ټول اړین شرطونه پوره کړي، او پخواني امام هغه د خپل جانشین په توګه وټاکي، نو د هغه په ټاکنه کې هیڅ اعتراض نشته. که پخواني امام هغه نه وي ټاکلی، خو مسلمانانو ته د نوي امام د ټاکنې اړتیا وي، نو څلوېښت عادل او عالم اشخاص کولای شي د مطالعه او اجتهاد وروسته امام وټاکي. په دې ټاکنه کې لومړی ترټولو عالم کس ټاکل کېږي، او بیا نور ناعالم اشخاص.<ref>نووي، احمد (۱۴۲۳هـ ق). نهایة الأرب فی فنون الأدب (عربي ژبه). ټوک ۶. القاهرة: دار الکتب والوثائق القومیة. مخ ۱-۳.</ref>

قاضي عبدالرحمان ایجي په دې اړه وايي:
::«امامت د بیعت (حکم ته د وفادارۍ) له لارې ټاکل کېږي، لکه د ابوبکر امامت... د ټولې امت یووالی د امامت د ټاکنې لپاره اړین نه دی، ځکه چې عقلي یا نقلي دلیل نشته چې د ټول امت ته بیعت اړین کړي؛ د فیصله کولو واک لرونکو څخه یو یا دوه کسانو بیعت د امامت د ټاکلو لپاره بسنه کوي.».<ref>قاضي ایجي، عبدالرحمن بن احمد، مواقف، ټوک ۳، مخ ۵۹۴.</ref>

=== د امامت د ځینو شرطونو ردول ===
له دې سببه چې د [[پیغمبر(ص)]] له وفات وروسته درې خلیفگانو ([[ابوبکر]]، [[عمر]]، [[عثمان]]) د امامت لپاره ځینې شرطونه نه درلودل، نو دې د سني علماء ترمنځ د امام د شرطونو په اړه اختلافات راپارولی دی. قاضي عبدالرحمان ایجي خپل کتاب مواقف کې دا شرطونه یادوي او وايي:
::"[[امامیه]] (شیعیان) وايي چې امام باید هاشمي وي، د ټولو دیني مسایلو پوهه ولري، معجزې ترسره کولای شي او معصوم وي، خو موږ دا شرطونه نه منو، ځکه چې د ابوبکر خلافت ثابت دی چې هغه دا ځانګړتیاوې نه درلودې.<ref>قاضي ایجي، عبدالرحمن بن احمد، مواقف، ټوک ۳، مخ ۵۸۶، دارالجیل، بیروت، ۱۴۱۷هـ ق.</ref>

قاضي ابوبکر باقلاني وايي:
::"امام ته د ګناه او تېروتنو څخه معصومیت اړینه نه ده؛ امام د ټولنې څخه تر ټولو غوره نه وي اړین، او نه هم د هغه علم د نورو ټولنیزو غړو څخه لوړ وي. ډیر وايي: که امام فاسق شي، یا خلکو ته ضرر ورسوي، یا د هغوی مالونه غلا کړي، یا خلک ووژني، یا د خلکو حقونه له پامه وغورځوي، یا د شرعي سزاګانو پلي کول بند کړي، نو هغه به د امامت څخه نه لرې کېږي، او خلکو ته اجازه نشته چې پرې پاڅون وکړي؛ بلکې د ظالم امام اطاعت لازم دی.<ref>باقلاني، تمهید الاوائل و تلخیص الدلائل، مخ ۴۷۰، مؤسسه الکتب الثقافیه، بیروت، ۱۴۱۴هـ ق.</ref>

{{پایان پاسخ}}

== فوټ نوټ ==
{{پانویس|۲}}
{{شاخه
| شاخه اصلی = ادیان و مذاهب
| شاخه فرعی۱ = شیعه امامیه
| شاخه فرعی۲ = عقاید شیعه
| شاخه فرعی۳ =
}}
{{تکمیل مقاله
| شناسه = شد
| تیترها = شد
| ویرایش = شد
| لینک‌دهی =
| ناوبری =
| نمایه =شد
| تغییر مسیر =شد
| ارجاعات =
| بازبینی نویسنده =
| بازبینی =شد
| تکمیل =شد
| اولویت =ب
| کیفیت =ب
}}
{{پایان متن}}

[[رده:اختلافات شیعه و سنی]]
[[fa:شرایط جانشین پیامبر(ص)]]
[[ar:شروط خلافة النبي (ص)]]
[[bn:মহনবী (সাল্লাল্লাহু আলাইহি ওয়া আলিহি)-এর উত্তরসূরির শর্তাবলী]]
[[en:Conditions for the Successor of the Prophet (s)]]

د پیغمبر(ص) د جانشین شرطونه - د مخکتنو پېښليک

Dr.moh په ۱۲:۲۰, ۱۹ اپرېل ۲۰۲۵

Rezvani په ۱۴:۲۷, ۱۱ مارچ ۲۰۲۵